Veelvoorkomende aantastingen bij walnoten die de bladeren, takken en noten aantasten.

Walnootboorvlieg, Bacteriebrand en Bladvlekkenziekte bij walnoten.

De laatste jaren kom ik steeds vaker aangetaste walnoten tegen bij klanten. De noten beginnen gedurende het groeiseizoen zwarte vlekken te vertonen. Of er ontstaan vlekken op de bladeren en takken. De oorzaken hiervoor kunnen meerdere veroorzakers hebben. Hier volgen de verschillende aantasters.

Walnootboorvlieg

Op de noten ontstaan in het groeiseizoen zwarte vlekjes. Deze vlekken worden steeds groter en uiteindelijk zijn de bolsters helemaal zwart. Deze, aangetaste noten, vallen ook voortijdig af met de schil er nog omheen. De noten zijn meestal niet aangetast, maar bij een vroegtijdige aantasting kunnen de noten wel aangetast worden door schimmels en dan toch oneetbaar worden. Wat is nu de oorzaak van deze aantasting? Welnu dit wordt veroorzaakt door de walnootboorvlieg of walnootschilvlieg. Deze vlieg (Rhagoletis completa) is een vlieg ,van 2-9 mm groot, uit de familie van de boorvliegen (Tephritidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1929 als naam voor de ondersoort Rhagoletis suavis ssp. completa gepubliceerd door Cresson (Bron: Wikipedia).

De walnootboorvlieg komt oorspronkelijk voor in Noord-Amerika, sinds 1990 in Italië maar wordt sinds 2015 ook in Nederland waargenomen. Het is een invasieve soort, wat wil zeggen dat de soort zich snel kan verspreiden omdat er geen natuurlijke vijanden zijn. Aantastingen komen voornamelijk voor bij Jugland regia (okernoot / walnoot) en Juglans nigra (zwarte noot).

Wat is de levenscyclus van de walnootboorvlieg? De volwassen vliegen komen tussen eind juni en eind augustus tevoorschijn. Ze leggen dan ongeveer 15 eitjes per noot, net onder het oppervlak van de bolster. De larven die hieruit voortkomen voeden zich met het vlezige deel van de schil. Dit doen ze gedurende drie tot vijf weken, waarna de schil zwart gaat verkleuren. Hierna gaan de bolsters verslijmen. Door het verslijmen kleeft de schil vast aan de walnoot. De noot blijft zwart en is onverkoopbaar. De larven zijn in het beginstadium moeilijk te zien, omdat ze klein zijn. De larven zijn typische vliegenmaden; crèmekleurig of wit, met een spitse kop en een stompe kont waarop zich de achterste ademhalingsorganen bevinden, welke iets uitsteken als twee hoorntjes. De hoek die de onderste en bovenste opening maken is soortspecifiek bij de soorten die walnoten aantasten, bij de walnootboorvlieg is dat 60 graden. Verder is het determineren van boorvlieglarven specialistenwerk.

De volwassen larven laten zich tussen eind augustus en eind september op de grond vallen, alwaar ze overwinteren. Het moment dat ze in het volgende jaar ontpoppen, dan kunnen ze een tijdje nog niet vliegen. In deze periode zijn ze kwetsbaar en een gemakkelijke prooi voor insecteneters, zoals vogels en egels. Kippen zijn ook zeer effectief om de larven te vangen, ze zijn een delicatesse voor ze.

Wat is er tegen te doen? Aantrekken van insecteneters, kippen onder de boom houden, opruimen van aangetaste noten ( niet op de composthoop), feromoonvallen plaatsen (hiermee vang je de mannelijke vliegen weg door ze te lokken met een lokstof) of eventueel vangplaten ophangen in de boom. Het is ook mogelijk om minder gevoelige cultivars te planten, zoals de variëteiten Ferjean, Meylannaise, Parisienne, Rainuss Klausler, Ronde de Montignac, Geisenheim, Scharsch en Sheinovo.

Er is ook nog de mogelijkheid van bestrijding met aaltjes. Tussen juni en september kun je een aantal keren aaltjes aangieten op de bodem rond de notelaar. Heb je nog andere fruitbomen zoals appelen en peren, dan kun je de aaltjes ook meteen op de stam van deze fruitbomen sproeien tegen larven van fruitmot. Bestrijding met chemische middelen is niet toegestaan.

Bacteriebrand is een andere aantasting die veel voorkomt bij walnoten. Hierbij verkleuren de notenschillen ook zwart, maar wordt ook de noot binnenin aangetast en verrot. Aantasting van bladeren en takken komt ook vaak voor. Het wordt veroorzaakt door de bacterie Xanthomonas campestris pv. juglandis,

Symptomen

Op de bolsters ontstaan zwarte natte rottige vlekken (natrot). Bij vroege zomerinfectie dringen de bacteriën door de schaal zodat de noot rot en verslijmt. De noten zullen voortijdig afvallen en zijn niet eetbaar. Bij jonge walnotenbomen die sterk groeien, kunnen de scheuten worden aangetast. Men ziet dan bruine, ingezonken plekken met wat slijmafzetting, omgeven door een olie-achtige rand. Als dit voorkomt op de koptak of een gesteltak, kan men deze beter verwijderen en met een nieuwe tak beginnen.

Knoppen: De bacterie overwintert in de knoppen en kan jonge scheuten beschadigen met kankerplekken.

Oorzaken en verspreiding

Weer: Vooral bevorderd door een klamme, natte lente in combinatie met warme temperaturen (tussen 16°C en 29°C), sterke groei van jonge bomen en een hoge luchtvochtigheid. Extreme hitte en natte omstandigheden verhogen de kans op aantasting.
Verspreiding: Via regen, wind en stuifmeel van de mannelijke katjes. Nabij staande bomen in de gaten houden op besmetting door een aangetaste boom.
Gevoeligheid: Versterkt door een te natte bodem, een tekort aan kalk of kali, of een overmaat aan stikstofbemesting. Op schrale en goed doorlatend grond komt de ziekte veel minder vaak voor.
Bestrijding en preventie

Verwijder en vernietig (niet op de composthoop) alle aangetaste noten, afgevallen bladeren en zieke takken om nieuwe besmetting te voorkomen. Hierdoor zal de oogst in het volgende jaar ook ernstig verminderd worden. Ruim alle aangetaste delen (blad en bolsters) zorgvuldig op en voer ze af.
Snoei de boom minimaal en bij voorkeur in de zomer (rond de langste dag, juni-september) om de kroon luchtig te houden en snelle opdroging na regen te stimuleren.
Zorg voor een goed doorlatende, kalk- en magnesiumrijke grond en voorkom stikstofoverbemesting.
In sommige professionele teelten wordt tijdig gespoten met koperhoudende middelen, maar voor particuliere tuinen ligt de nadruk vooral op hygiëne en cultuurmaatregelen.
Een te ruime voedingsstoffengift zou meer Xantomonas kunnen veroorzaken bij sommige rassen. Beter is een iets meer schrale grond. Scheikundige bestrijding: Koperoxychloride (50 gr per 10 liter water). Kort voor de bloei en bij het verschijnen van de jonge noten. In het voorjaar dus 2- tot 3-maal spuiten. Dit is in particuliere tuinen niet toegestaan.
Aanplanten van minder gevoelige soorten. Hoewel geen enkele walnoot 100 % immuun is voor aantasting door de bacterie, die bacteriebrand veroorzaakt, zijn de volgende cultivars minder gevoelig gebleken:
‘Broadview’: Dit is een van de meest betrouwbare en gezondst groeiende cultivar voor het Noordwest Europese klimaat. Zeer goed winterhard, groeit compacter (8 - 10 meter) en heeft een zeer hoge tolerantie tegen zowel bacteriebrand als bladvlekkenziekte. Heeft middelgrote tot grote noten.
‘Buccaneer’ : Nederlandse cultivar die krachtig en gezond is. Bekend om zijn ziekteresistentie. De boom produceert langdurig en veel stuifmeel en daardoor een goede bestuiver. Heeft kleine noten.
‘Coenen’ : Een cultivar met een brede, regelmatige en open kroon die daardoor snel opdroogt. Afkomstig uit Veghel (Noord-Brabant) Bekend als gezonde boom en een goede smaakkwaliteit. Heeft vrij grote noten die makkelijk te kraken zijn.
‘Adams 10’ : Amerikaanse cultivar uit Oregon (USA). Geselecteerd om zijn goede resistentie tegen bacteriebrand. Goed gevulde noot die makkelijk is te kraken.

Bladvlekkenziekte bij de walnoot (okkernoot) is een veelvoorkomende schimmelaandoening die het blad, de scheuten en de vruchten aantast. Lijkt heel veel op voorgenoemde aantasting: bacteriebrand.

Beschrijving en levenscyclus:
De ziekte kenmerkt zich door de aanwezigheid van een grote hoeveelheid donkerbruine vlekken van verschillende grootte op de bladeren en bolsters van de vruchten. Op achtergebleven, op de grond liggende bladeren, worden in het voorjaar geslachtelijke vruchtlichamen (perithecia) gevormd, waaruit de ascosporen vrijkomen die vervolgens het uitgelopen blad infecteren. In de epidermis worden ongeslachtelijke vruchtlichamen (acervuli) gevormd waarin conidiën worden gevormd. Bij de ontwikkeling daarvan worden, door het opdrukken van de cuticula, kleine blaasjes gevormd die uiteindelijk openbarsten, waarbij de conidiën vrijkomen. Deze zorgen voor (her)infectie en verdere verspreiding van de ziekte. De ziekte komt algemeen voor in Nederland.
De slagingskans van infectie is afhankelijk van de vochtigheid en temperatuur van de omgeving en dit maakt dat in bepaalde jaren de ziekte zeer hevig kan zijn en in andere jaren slechts zeer matig de kop opsteekt.

Oorzaak

Schimmel: Gnomonia leptostyla (met als ongeslachtelijke vorm Marssonina juglandis).
Verspreiding: De schimmel houdt van vochtig, nat lenteweer en verspreidt zich via regenwater en wind. Hij overwintert in afgevallen bladeren, takken en noten op de grond.
Symptomen:

Bladeren: Kleine gele, lichtgroene of roodbruine vlekjes die uitgroeien tot donkerbruine of zwarte vlekken. Bij zware aantasting droogt het blad uit en valt het vroegtijdig van de boom.
Noten en bolsters: Donkere, ingezonken vlekken op de bolster (het groene omhulsel), wat kan leiden tot bruine, verdroogde of slecht ontwikkelde noten.
Bestrijding: Opruimen van afgevallen bladeren. Bomen op ruime afstand planten.
Schade: Voornamelijk een verminderde sierwaarde van de boom door het aangetaste blad en vroegtijdige bladval. Verminderde groei en productie van de noten. Aangetaste groene noten worden zwart en verliezen hun waarde.